Një katastrofë e përmasave të jashtëzakonshme ka goditur rajonin e Himalajeve, në zonën kufitare mes Nepalit dhe Kinës, ku një masë gjigante akulli, uji, balte dhe shkëmbinjsh është lëshuar me shpejtësi drejt luginës, duke shkaktuar shkatërrime të mëdha dhe një bilanc të rëndë viktimash.
Përmasat e fenomenit kanë bërë që ai të përshkruhet si një “cunami nga qielli”, ndërsa ekspertët po përpiqen të rindërtojnë hap pas hapi atë që ndodhi dhe të kuptojnë se çfarë shkaktoi shembjen e masës gjigante të akullit.
Sipas të dhënave paraprake, katastrofa nisi në anën veriore të malit Tsangbu Ri, ku një pjesë e madhe e një akullnaje u shkëput papritur.
Bëhet fjalë për një masë akulli që besohet të ketë pasur një gjerësi prej rreth 600 metrash. Ajo u shkëput nga një lartësi prej afro 5,200 metrash mbi nivelin e detit, duke marrë me vete sasi të mëdha akulli dhe materialesh të tjera gjatë zbritjes drejt luginës.
Nga akulli në një mur gjigant uji
Në momentin që blloku gjigant u përplas me terrenin në fund të luginës, situata mori një tjetër përmasë. Masa e akullit u shndërrua në një rrjedhë të fuqishme uji të akullt, e cila mori me vete gurë, baltë dhe mbetje të shkëmbinjve nga shpatet e malit.
Rrjedha e fuqishme përfundoi në lumin Lende Khola, duke krijuar një valë shkatërruese që përfshiu zonat përreth.
Pamjet e katastrofës janë ndër më tronditëset. Kamerat e sigurisë në pikën kufitare të Rasuëagadhit kanë regjistruar momentet para përplasjes së masës së ujit dhe mbeturinave.
Në pamje shihen dhjetëra njerëz që, sapo kuptojnë rrezikun, përpiqen të largohen me vrap. Por vala lëviz me një shpejtësi të tillë, saqë vetëm pak sekonda më vonë zona mbulohet plotësisht nga uji, balta dhe mbeturinat.
Ndërtesa dhe struktura të ndryshme janë përfshirë nga rrjedha, ndërsa fuqia e ujit ka bërë që pjesë të tëra të terrenit të ndryshojnë.
Vala mund të ketë arritur 200 metra
Gjeologu Bishal Nath Upreti ka dhënë një vlerësim alarmues për përmasat e fenomenit. Sipas tij, vala e krijuar nga shembja mund të ketë arritur deri në 200 metra lartësi.
Upreti ka deklaruar se disa komunitete janë “fshirë plotësisht” nga rrjedha, duke e cilësuar vëllimin e ujit të çliruar si të jashtëzakonshëm.
Pikërisht kjo përzierje mes akullit, ujit, baltës dhe materialeve shkëmbore e ka bërë fenomenin veçanërisht shkatërrues. Nuk bëhej fjalë thjesht për një përmbytje, por për një masë me fuqi të jashtëzakonshme goditëse, e cila mund të transportojë shkëmbinj dhe mbetje për distanca të mëdha.
Çfarë e shkaktoi shembjen e akullnajës?
Një nga pyetjet kryesore që po përpiqen të zgjidhin ekspertët është se çfarë shkaktoi shkëputjen e papritur të masës gjigante të akullit.
Daniel Shugar, ekspert nga Universiteti i Calgary-t në Kanada, ka ofruar një hipotezë mbi mekanizmin e mundshëm.
Në një deklaratë për revistën New Scientist, ai ka thënë se shkrirja e borës dhe akullit mund të ketë futur një sasi të madhe uji të lëngshëm brenda akullnajës.
Ky ujë, sipas tij, mund të ketë depërtuar deri në shtratin e akullnajës. Nëse kjo ka ndodhur, presioni i krijuar dhe ndryshimi i kushteve në bazën e saj mund të kenë dobësuar strukturën dhe të kenë bërë që një pjesë e akullnajës të shembej.
“Kaq mjaftoi që një pjesë e saj të shembej”, është shpjegimi i ekspertit për mekanizmin e mundshëm.
Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë dhe ekspertët po analizojnë të dhënat për të përcaktuar me saktësi zinxhirin e ngjarjeve.
Një fenomen me pasoja katastrofike
Ajo që e bëri situatën veçanërisht të rrezikshme ishte kombinimi i disa faktorëve: lartësia e jashtëzakonshme nga ku u shkëput masa, përmasat e saj, shpejtësia e zbritjes dhe sasia e ujit dhe materialeve që u grumbulluan gjatë rrugës.
Në vend që akulli të mbetej një masë e kufizuar në shpatet e malit, energjia e tij u shndërrua në një rrjedhë të madhe uji dhe balte, e cila u përhap në luginë dhe në shtratin e lumit.
Pamjet nga Rasuëagadhi kanë rikthyer vëmendjen te rreziku që paraqesin akullnajat malore, veçanërisht në një periudhë kur temperaturat në rajonet e larta të Himalajeve po monitorohen me shqetësim nga komuniteti shkencor.
Ndërkohë, bilanci i viktimave dhe dëmeve vijon të rëndohet, ndërsa ekipet e shpëtimit dhe autoritetet lokale po përpiqen të vlerësojnë përmasat e plota të katastrofës.
Ekspertët vijojnë analizat për të përcaktuar saktësisht se si u shkëput masa e akullit, sa i madh ishte vëllimi i ujit të çliruar dhe cilat ishin mekanizmat që e kthyen një shembje akullnajore në një valë shkatërruese, të cilën shumëkush tashmë po e cilëson si një “cunami nga qielli”./Versus.al
