Lideri veteran i Iranit dhe një grup i figurave të larta, përfshirë komandantë të Gardës Revolucionare, janë vrarë në sulmet e SHBA-së dhe Izraelit, por sistemi qeverisës ka ruajtur aftësinë për të strategjizuar dhe vepruar në luftën që ka filluar më 28 shkurt.
E lindur pas revolucionit të vitit 1979, Republika Islamike krijoi një strukturë komplekse pushteti me institucione të shumëfishta, të mbështetura nga angazhimi i përbashkët për mbijetesën e sistemit teokratik, në vend që të mbështetet te një numër i vogël individësh.
A është vërtet lideri suprem në krye?
Lideri suprem veteran i Iranit, Ayatollah Ali Khamenei, u vra në një nga sulmet e para të luftës. Në detyrë që nga viti 1989, ai gëzonte bindje të pakundërshtueshme brenda sistemit dhe kishte fjalën e fundit për të gjitha çështjet kryesore.
Sipas ideologjisë zyrtare të Iranit, velayat-e faqih, ose “sundimi i juristit islamik”, lideri suprem është një klerik i ditur që ushtron pushtet të përkohshëm në emër të Imamit të 12-të të Shi’itëve, i cili u zhduk në shekullin e 9-të.
Zyra e liderit, e njohur si bayt, ka një staf të madh që ndjek pjesë të tjera të qeverisë iraniane, duke i lejuar liderit të ndërhyjë drejtpërdrejt në administratë.
Lideri i ri, Mojtaba Khamenei, djali i Khameneit, ka trashëguar rolin dhe fuqitë e tij formale, por nuk ka autoritetin që kishte babai i tij.
Zgjedhja e tij mund të jetë gjithashtu e varur nga Garda Revolucionare e linjës së ashpër.
Ai u plagos në sulme dhe është përshkruar në televizionin shtetëror si “janbaz” ose “veteran i plagosur” i konfliktit aktual.
Më shumë se tre javë pas emërimit të tij, ai nuk është parë në ndonjë foto apo video nga iranianët dhe ka lëshuar vetëm dy deklarata me shkrim, duke ngritur pyetje mbi gjendjen e tij.
Sa qendror është Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike?
Garda ka fituar ndikim për dekada, por në mes të një lufte dhe pas vrasjes së Ali Khameneit dhe emërimit të Mojtaba Khameneit, ajo ka marrë një rol edhe më qendror në marrjen e vendimeve strategjike.
E përgatitur për të përballuar humbjen e udhëheqësve të saj, Garda ka një strukturë “mozaik” me linja zëvendësimi të caktuara për çdo komandant dhe çdo njësi mund të operojë në mënyrë të pavarur sipas planeve të vendosura.
Shumë komandantë të lartë u vranë në fillim, por janë zëvendësuar me burra me përvojë që deri tani kanë treguar aftësi për të menaxhuar një përpjekje komplekse lufte.
Kjo rezistencë reflekton thellësinë e komandës së një korpusi që udhëhoqi luftën shkatërruese Iran-Irak (1980-1988) dhe ka udhëhequr përfshirjen e afërt të Iranit me grupe në konflikte të ndryshme në Lindjen e Mesme për dekada.
Cili rol ka udhëheqja politike?
Sistemi politik i Iranit kombinon sundimin klerikal me një president të zgjedhur dhe parlament, të cilët luajnë një rol të rëndësishëm në drejtimin e Republikës Islamike së bashku me Gardën.
Vrasja e këshilltarit kryesor të Khameneit, Ali Larijani, ishte një goditje e madhe për autoritetet, duke pasur parasysh përvojën e tij të gjerë, aftësinë për të vepruar ndërmjet qendrave të ndryshme të pushtetit dhe aftësitë negociuese me botën e jashtme.
Figurat e tjera politike me përvojë mbeten, por ata më të dalluarit që mund të zëvendësojnë Larijani dhe të tjerët e vrarë mund të jenë më të ashpër.
Disa nga figurat kyçe aktuale:
Ahmad Vahidi, kreu i Gardës Revolucionare;
Esmail Qaani, shef i Forcës Qods;
Alireza Tangsiri, kreu i Gardës detare;
Mohammad Baqer Qalibaf, Kryetar i Parlamentit;
Ayatollah Gholamhossein Mohseni-Ejei, kreu i Drejtësisë;
President Masoud Pezeshkian;
Saeed Jalili, ish-kryetar i Sigurisë Kombëtare;
Ayatollah Alireza Arafi, anëtar i Këshillit të Guardianëve;
Abbas Araqchi, Ministër i Jashtëm.
Këto figura, me përvojë të ndryshme ushtarake dhe politike, po mbajnë ekuilibrin e udhëheqjes dhe strategjisë në mes të një konflikti të vazhdueshëm dhe sfidave të brendshme./Reuters-Versus.al
