Pavarësisht protestave masive që kanë tronditur Iranin me mijëra vdekje dhe presion ndërkombëtar në rritje, deri më tani nuk ka shenja të një përçarjeje të brendshme në bërthamën e fortë të pushtetit që mund të çojë në përmbysjen e njërit prej regjimeve më elastike në botë.
Ky është përfundimi kryesor i një analize të Reuters, e cila përpiqet të shpjegojë pse Republika Islamike është ende në këmbë, pavarësisht krizës së thellë politike dhe sociale.
Presioni mbi udhëheqjen iraniane po intensifikohet nga kërcënimet e përsëritura të Presidentit të SHBA-së Donald Trump për veprime ushtarake, në përgjigje të shtypjes së dhunshme të demonstratave.
Në të njëjtën kohë, siç i tha një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë Reuters, "të gjitha opsionet janë në tryezë".
Megjithatë, diplomatët, burimet qeveritare në Lindjen e Mesme dhe analistët vlerësojnë se pa dezertime në krye të aparatit shtetëror - dhe veçanërisht në forcat e sigurisë - regjimi vështirë se do të shembet.
"Që kjo të ndodhë, duhet të keni turma në rrugë për një periudhë shumë më të gjatë kohore dhe një fragmentim të shtetit, me pjesë të forcave të sigurisë që ndërrojnë anë", tha Vali Nasr, një akademik iraniano-amerikan dhe ekspert i politikës së jashtme të SHBA-së.
Arkitektura e sigurisë së Iranit konsiderohet si një nga më të thellat dhe efektivet në botë. Garda Revolucionare dhe forca paramilitare Basij numërojnë gati një milion njerëz në total, duke vepruar si një rrjet shumështresor kontrolli, pengimi dhe shtypjeje.
Deri më sot, të gjitha kryengritjet e mëdha janë shtypur përmes arrestimeve masive, vrasjeve dhe frikësimit, një strategji që analistët thonë se bazohet në "sundimin nga frika".
Një zyrtar iranian i tha Reuters se rreth 2,000 njerëz janë vrarë në protesta, duke fajësuar "terroristët" për viktimat.
Grupet e të drejtave të njeriut thonë se të paktën 600 njerëz janë vrarë, ndërsa HRANA ka regjistruar 573 vdekje të konfirmuara dhe më shumë se 10,000 arrestime. Irani nuk ka publikuar një numër zyrtar.
Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei, 86 vjeç, ka mbijetuar valë të shumta sfidash. Kjo është kryengritja e pestë e madhe që nga viti 2009, e cila - sipas Paul Salem të Institutit të Lindjes së Mesme - tregon qëndrueshmëri dhe kohezion, pavarësisht një problemi të thellë dhe të pazgjidhur të legjitimitetit të brendshëm.
Analistët theksojnë, megjithatë, se mbijetesa nuk është e barabartë me stabilitetin.
Ekonomia mbetet e mbytur nga sanksionet, pa asnjë rrugëdalje të dukshme, ndërsa gjeopolitikisht Irani është në një pozicion të pafavorshëm: programi i tij bërthamor ka pësuar goditje serioze, ndërsa "Boshti i Rezistencës" është dobësuar nga humbjet e rënda të aleatëve në Liban, Siri dhe Gaza.
Ndërhyrjet publike të Donald Trump, i cili u bëri thirrje protestuesve të pushtonin institucionet, deklaruan se "ndihma është në rrugë" dhe kërcënuan me tarifa vendet që tregtojnë me Iranin, me Kinën si partnerin kryesor tregtar të Teheranit.
Në të njëjtën kohë, sipas një burimi izraelit, në një bisedë telefonike midis Netanyahut dhe Rubios, u diskutua mundësia e ndërhyrjes amerikane.
Në qarqet diplomatike, po kthehet i ashtuquajturi "modeli i Venezuelës": largimi i majës së pushtetit, me një mesazh të njëkohshëm për aparatin shtetëror se ai mund të qëndrojë në vend nëse bashkëpunon.
Megjithatë, zbatimi i një skenari të tillë në Iran konsiderohet jashtëzakonisht i rrezikshëm, pasi mund të çojë në përçarje etnike dhe fetare, veçanërisht në rajonet kurde dhe sunite me një histori rezistence.
Ekzistojnë mundësi ushtarake, nga presioni mbi dërgesat iraniane të naftës deri te sulmet e synuara ose sulmet kibernetike, por të gjitha ato mbartin rreziqe të larta.
Ndërhyrje të tjera, të tilla si rivendosja e aksesit në internet nëpërmjet Starlink për të lehtësuar komunikimin për protestuesit, mund të paraprijnë përdorimin e forcës.
Siç vëren David Makowski i Institutit të Uashingtonit, nëse Trump vendos të veprojë, ai ka të ngjarë të zgjedhë një veprim të shkurtër dhe me intensitet të lartë sesa një angazhim të zgjatur ushtarak.
“Ai po kërkon një lëvizje që mund të ndryshojë të dhënat. Pyetja është se çfarë do të jetë ajo”, vëren ai.
Nëse kërcënimet janë një mjet presioni, parandalimi apo një paralajmërues ndërhyrjeje, mbetet e hapur. Për momentin, regjimi në Teheran duket i plagosur, por jo gati për t’u shembur./Versus.al
