Gati gjashtë javë pas shpërthimit të luftës në Lindjen e Mesme në fund të shkurtit dhe njoftimit të një armëpushimi dyjavor midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara, sektori i transportit ajror po përjeton një tronditje të dyfishtë: kostot në rritje dhe ngurrimin e klientëve.
“Sektori i linjave ajrore po përjeton dy tronditje të njëkohshme: rritjen e çmimeve të karburantit, të cilat përfaqësojnë shpenzimin e parë ose të dytë më të madh për një linjë ajrore dhe një tronditje të kërkesës, me pasagjerët që ndjekin një qasje “prit dhe shiko””, përmbledh Paul Chiambaretto, profesor në Shkollën e Biznesit Montpellier dhe ekspert i industrisë.
Pas sulmeve të para ajrore të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt, Teherani bllokoi Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e prodhimit botëror të naftës dhe rreth 20% e karburantit të aviacionit. Çmimi i karburantit për avionë u rrit shumë më ndjeshëm se ai i naftës bruto.
“Sektori i linjave ajrore po përjeton dy tronditje të njëkohshme: rritjen e çmimeve të karburantit të cilat përfaqësojnë shpenzimin e parë ose të dytë më të madh për një linjë ajrore dhe një tronditje të kërkesës, me pasagjerët që ndjekin një qasje “prit dhe shiko””, përmbledh Paul Chiambaretto, profesor në Shkollën e Biznesit Montpellier dhe ekspert i industrisë.
Pas sulmeve të para ajrore të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt, Teherani bllokoi Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e prodhimit botëror të naftës dhe rreth 20% e karburantit të aviacionit. Çmimi i vajgurit u rrit shumë më ndjeshëm se ai i naftës bruto.
Sipas presidentit të Fnam, rritja është "shumë e pamjaftueshme për të kompensuar rritjen e kostove", por "kompanitë kanë frikë nga një ndikim negativ nëse rritjet bëhen të tepërta".
Rritja e çmimeve të naftës ndikon gjithashtu në fuqinë blerëse të familjeve (të cilat shpenzojnë më shumë për benzinë), nxit frikën inflacioniste dhe në fund të fundit inkurajon kufizimin e udhëtimeve të biznesit ose personale, vëren Paul Chiambaretto.
Shefi i Ryanair, Michael O'Leary, po sheh një ndryshim në destinacionet. "Njerëzit që më parë donin të shkonin ose në Lindjen e Mesme ose të fluturonin mbi rajon gjatë pushimeve po ndryshojnë mendje dhe po kthehen në Portugali, Spanjë, jug të Francës, Itali ose Greqi", i tha ai AFP-së në mesin e marsit.
Po “qendrat” në Lindjen e Mesme?
Irani, nën sulm, u hakmor duke synuar shtetet e Gjirit, duke përfshirë infrastrukturën civile si aeroportet, duke i detyruar këto vende të mbyllin hapësirën e tyre ajrore. Disa janë rihapur që atëherë, por qendrat gjigante të aeroporteve të monarkive të naftës, si Dubai dhe Doha, ende funksionojnë me kapacitet të reduktuar.
Këto "qendra" kanë ndërtuar modelin e tyre ekonomik mbi lidhjen e pasagjerëve nga transportuesit e Gjirit, duke përfituar nga pozicioni i tyre në udhëkryqin e lidhjeve për në dhe nga Amerika, Evropa, Azia dhe Oqeania.
Para luftës, Dubai ishte aeroporti i dytë më i ngarkuar në botë për sa i përket pasagjerëve (pas Atlantës), ndërsa Doha rivalizonte Hong Kongun dhe Frankfurtin për sa i përket numrit të pasagjerëve.
Paraliza pothuajse e plotë në rajon shkaktoi kaos në transportin ajror global: pasagjerët mbetën të bllokuar në Azi. Linjat ajrore evropiane dhe aziatike me avionë për fluturime të gjata njoftuan se kishin rritur fluturimet e tyre direkte midis dy kontinenteve.
Sipas IATA-s, transportuesit e Gjirit (Emirates, Qatar Airways, Etihad, Oman Air, etj.) përbënin 9.5% të kapacitetit global të vendeve të avionëve në vitin 2025, krahasuar me 26.5% për transportuesit evropianë.
Drejt një normalizimi të sektorit të aviacionit?
Edhe pse aeroportet në rajon janë rihapur, linjat ajrore të Gjirit mbeten larg kapacitetit të plotë.
Shefi i IATA-s, Willie Walsh, paralajmëroi gjithashtu të mërkurën, disa orë pas armëpushimit, se kthimi në furnizimin normal me vajguri dhe një rënie e çmimeve të hidrokarbureve do të zgjasin “disa muaj”, madje edhe në rast të një rihapjeje të qëndrueshme të Ngushticës së Hormuzit, “duke pasur parasysh ndërprerjet në kapacitetet e rafinimit”.
Ulen çmimet e karburanteve brenda 24 orëve
Transporti urban në Tiranë drejt bllokimit?
