Një studim i fizikanit austriak Heinz von Foerster, i publikuar në vitin 1960 në revistën shkencore Science, është rikthyer së fundmi në diskutimet online për shkak të një date të veçantë: e premtja, 13 nëntor 2026.
Mediat shkruajnë se sipas interpretimit të modelit të tij matematikor, kjo datë është konsideruar si një moment kritik për njerëzimin.
Studimi analizonte marrëdhënien midis rritjes së popullsisë botërore dhe burimeve të kufizuara të planetit Tokë. Von Foerster ndërtoi një model matematikor që parashikonte se, nëse ritmet e rritjes do të vazhdonin në të njëjtën mënyrë, sistemi global do të arrinte një pikë kolapsi. Kjo ide lidhet me konceptin modern të “Overshoot Day”, dita kur njerëzimi konsumon më shumë burime natyrore sesa Toka mund të rigjenerojë brenda një viti.
Megjithatë, studimi nuk ishte një profeci për fundin e botës, siç janë interpretuar shpesh teoritë apokaliptike. Vetë von Foerster synonte të tërhiqte vëmendjen ndaj një problemi real dhe serioz: menaxhimit të qëndrueshëm të burimeve natyrore dhe nevojës për stile jetese më të përgjegjshme.
Që nga viti 1960, ritmet e rritjes së popullsisë globale janë ngadalësuar ndjeshëm, duke ndryshuar kushtet mbi të cilat bazohej modeli origjinal. Për këtë arsye, shumë shkencëtarë e konsiderojnë sot atë analizë më tepër si një paralajmërim simbolik sesa një parashikim literal.
Edhe pse data “e premte, 13 nëntor 2026” tingëllon dramatike dhe lidhet në imagjinatën kolektive me tersin dhe fatkeqësitë, mesazhi kryesor i studimit mbetet aktual: njerëzimi duhet të përdorë burimet e planetit në mënyrë më të mençur dhe të qëndrueshme.
View this post on Instagram
