Marrëdhëniet midis Ukrainës dhe Izraelit ishin miqësore dhe bashkëpunuese deri në shfaqjen e mosmarrëveshjes aktuale mbi drithërat. E gjitha filloi me një postim në Facebook nga Kateryna Yaresko, një gazetare e projektit SeaKrime. Ajo është pjesë e Qendrës Myrotvorets, një organizatë e pavarur që heton krimet kundër sigurisë kombëtare të Ukrainës.
Më 12 prill, Yaresko raportoi se anija mallrash ruse 'Abinsk' kishte mbërritur në një port izraelit duke transportuar drithëra të vjedhura ukrainase. "Anija 'Abinsk' u prit në Haifa (Izrael) me një ngarkesë prej 43.765.18 tonë grurë nga territoret e pushtuara të Ukrainës. Anija ishte ngarkuar në portin 'Kaukasus'; ngarkesa vinte nga portet e pushtuara të Ukrainës," shkroi ajo. Në atë kohë, ende nuk kishte asnjë konfirmim zyrtar për këtë informacion.
Shkëmbim akuzash mes ministrave të jashtëm
Dy javë më vonë, Ministri i Jashtëm i Ukrainës, Andriy Sybiha, raportoi se një anije tjetër që transportonte drithëra të vjedhura nga Rusia nga territoret e pushtuara të Ukrainës ishte ankoruar në Izrael. Si pasojë, ambasadori izraelit në Kiev ishte thirrur në Ministrinë e Jashtme.
"Është e vështirë të kuptohet pse Izraeli nuk ka reaguar si duhet ndaj kërkesës legjitime të Ukrainës për anijen e mëparshme, e cila kishte sjellë mallra të vjedhura në Haifa. Duke qenë se një anije tjetër ka mbërritur tani në Haifa, ne paralajmërojmë sërish Izraelin që të mos pranojë drithërat e vjedhura dhe të mos dëmtojë marrëdhëniet tona," deklaroi Sybiha në platformën sociale X.
Të njëjtën ditë, Ministri i Jashtëm izraelit Gideon Saar iu përgjigj indinjatës së Kievit.
"Nuk është paraqitur ende asnjë provë për të mbështetur këto pretendime," shkroi ai në X (më parë Twitter), duke shtuar se "kjo çështje është nën hetim" dhe se autoritetet izraelite do të veprojnë në përputhje me ligjin. Sipas Saar-it, Ministria e Jashtme e Ukrainës "madje as nuk paraqiti një kërkesë për ndihmë ligjore para se të fliste përmes medias dhe rrjeteve sociale."
"Marrëdhëniet diplomatike, veçanërisht midis vendeve miqësore, nuk zhvillohen përmes Twitter-it apo mediave," deklaroi Saar.
Ndërkaq, Ministria e Jashtme e Ukrainës publikoi një kronologji të mosmarrëveshjes për grurin.
Sipas tij, çështja ishte subjekt i diskutimeve midis diplomatëve të të dy vendeve në fund të marsit dhe, më 15 prill, Ukraina kërkoi ndihmë ligjore ndërkombëtare nga Izraeli në lidhje me anijen "Abinsk". "Ana izraelite përfundoi shkarkimin e anijes përpara kohës së parashikuar dhe e lejoi të largohej, pavarësisht kërkesës së Ukrainës për të mos e bërë këtë," thuhet në Ministrinë e Jashtme.
Ukraina punon për një paketë sanksionesh
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenski gjithashtu u shpreh për këtë mosmarrëveshje. "Në çdo vend normal, blerja e mallrave të vjedhura është një krim që sjell pasoja ligjore. Kjo vlen veçanërisht për drithërat që ka vjedhur Rusia," shkroi Zelenski në Telegram.
Sipas tij, Rusia nxjerr në mënyrë sistematike drithëra nga territoret e pushtuara dhe i eksporton ato. "Kjo lloj tregtie shkel ligjet e shtetit të Izraelit. Ukraina ka marrë të gjitha masat diplomatike të nevojshme për të parandaluar incidente të tilla," deklaroi Zelenski.
Ai theksoi se Ukraina po punon për një paketë sanksionesh bazuar në informacione të inteligjencës. Ajo do të prekë të gjithë ata që transportojnë këtë grurë, si dhe "individët dhe entitetet ligjore që kërkojnë të përfitojnë nga aktivitetet e tilla kriminale". Sipas Zelenskit, Kievi po koordinon masat e tij me partnerët evropianë për të përfshirë individët në fjalë edhe në listat evropiane të sanksioneve.
Kërkesë për prova
Eksperti ushtarak izraelit David Sharp dyshon se pala izraelite nuk do ta kishte përshkallëzuar situatën nëse do të kishte marrë prova të plota nga Kiev-i në lidhje me origjinën e drithërave nga territoret e pushtuara. "Askujt nuk i duhen këto probleme, as përkeqësimi i marrëdhënieve me Ukrainën, as sanksionet," tha Sharpi në një intervistë për DW. Pyetja është se çfarë provash prezantoi në të vërtetë Ukraina dhe çfarë mori në të vërtetë pala izraelite.
Sharpi thekson se Izraeli është një vend me një gjyqësi të pavarur, ku marrëdhëniet tregtare private mbrohen me ligj. Ministria e Jashtme nuk mund të kërkojë që një biznesmen të ndërpresë një kontratë blerjeje drithi. Nëse do ta bënte këtë, përfaqësuesi i qeverisë do të dërgohej në gjykatë. "Për të ndërprerë një kontratë, kërkohen prova të forta ligjore, përfshirë raportet e inteligjencës," shpjegon Sharp, duke shtuar: "Nëse Ukraina dëshiron që Izraeli të bllokojë një transaksion tregtar, dyshimet e thjeshta ose postimet në mediat sociale nuk mjaftojnë. Prandaj, ai duhet të paraqesë materiale që qeveria izraelite mund t'i përdorë për ta çuar çështjen në gjykatë ose në prokurorinë publike."
