Për çdo vajzë, ardhja e ciklit menstrual është një etapë e pashmangshme e rritjes. Por mosha në të cilën ndodh menstruacioni i parë – e njohur si menarke – mund të japë informacione të rëndësishme për shëndetin e saj në vitet që pasojnë.
Sipas Dr. Anne-Marie Amies Oelschlager, gjinekologe pediatrike dhe e adoleshencës në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Uashingtonit, menarkeja konsiderohet normale kur ndodh mes moshës 10 dhe 14 vjeç.
“Mosha mesatare e ciklit të parë menstrual në SHBA ka qenë tradicionalisht rreth 12 vjeç, por disa studime të fundit tregojnë se ajo ka zbritur afërsisht në 11 vjeç”, shpjegon specialistja.
Ajo shton se rreth 98% e vajzave fillojnë menstruacionet deri në moshën 15-vjeçare. Megjithatë, vajzat që hyjnë në pubertet dhe nisin ciklin në moshë më të hershme, edhe kur kjo konsiderohet brenda kufijve normalë, mund të përballen me disa pasoja afatgjata për shëndetin.
“Ne do të donim që cikli menstrual të fillonte brenda intervalit tipik, pasi largimet nga ky interval mund të shoqërohen me rreziqe të caktuara në të ardhmen”, thotë ajo.
Gjenetika luan rol kyç
Ekspertët theksojnë se mosha e menarkesë shpesh trashëgohet.
“Në shumicën e rasteve, vajzat e fillojnë ciklin afërsisht në të njëjtën moshë me nënat e tyre. Shkaku më i zakonshëm i menstruacioneve të hershme është gjenetik. Nëse nëna ose motra më e madhe e ka pasur ciklin herët, ka gjasa që edhe vajza ta përjetojë po ashtu”, shpjegon Dr. Adi Davidov, nënkryetar i departamentit të obstetrikës dhe gjinekologjisë në Spitalin Universitar Staten Island.
Sipas tij, mund të ekzistojnë edhe faktorë mjedisorë, por ndikimi i tyre ende nuk është kuptuar plotësisht.
Menarkeja e hershme dhe rreziku i kancerit
Një nga lidhjet më të studiuara është ajo mes menstruacioneve të hershme dhe rrezikut të shtuar për kancer.
Sipas Dr. Oelschlager, vajzat që e fillojnë ciklin në moshën 11 vjeç ose më herët kanë një rrezik më të lartë për zhvillimin e disa llojeve të kancerit, veçanërisht atyre që ndikohen nga hormonet, si:
Kanceri i gjirit
Kanceri i endometrit (shtresës së brendshme të mitrës) Shkencëtarët ende nuk kanë arritur të përcaktojnë saktësisht pse ndodh kjo lidhje. Megjithatë, një nga teoritë kryesore lidhet me ekspozimin më të gjatë ndaj hormoneve femërore.
“Kur një vajzë fillon menstruacionet më herët, ajo ekspozohet për më shumë vite ndaj estrogjenit dhe progesteronit. Ky ekspozim i zgjatur mund të ndikojë në zhvillimin e disa sëmundjeve, përfshirë kanceret hormonale”, shpjegon Davidov.
Gjatë adoleshencës, nivelet e estrogjenit rriten ndjeshëm dhe mbeten relativisht të larta deri në menopauzë. Pikërisht ky ekspozim afatgjatë ndaj hormoneve po studiohet si një faktor i mundshëm rreziku.
Ekspertët po hetojnë gjithashtu rolin e çrregulluesve endokrinë, substanca natyrale ose sintetike që mund të ndërhyjnë në sistemin hormonal të organizmit. Dyshohet se këta faktorë mund të ndikojnë si në fillimin e hershëm të pubertetit, ashtu edhe në ndryshimet e indeve të gjirit që mund të rrisin rrezikun e kancerit.
Rezistenca ndaj insulinës dhe diabeti
Një tjetër shqetësim lidhet me metabolizmin. Rezistenca ndaj insulinës ndodh kur qelizat e organizmit nuk reagojnë siç duhet ndaj insulinës, hormonit që kontrollon nivelin e sheqerit në gjak. Si pasojë, niveli i glukozës rritet, shtohet pesha trupore dhe me kalimin e kohës mund të zhvillohet diabeti i tipit 2.
Sipas disa studimeve, puberteti dhe menstruacionet e hershme lidhen me:
- Rezistencë më të lartë ndaj insulinës
- Rrezik më të madh për çrregullime metabolike
- Mundësi më të lartë për zhvillimin e diabetit të tipit 2
Megjithatë, studiuesit nuk janë ende të sigurt nëse shkaku është vetë menarkeja e hershme apo indeksi i lartë i masës trupore (BMI).
Kjo sepse indi dhjamor prodhon estron, një formë estrogjeni që mund të përshpejtojë fillimin e pubertetit. Nga ana tjetër, mbipesha është gjithashtu faktor i njohur rreziku për rezistencën ndaj insulinës.
Për këtë arsye, mbetet e paqartë nëse problemet metabolike lidhen drejtpërdrejt me menstruacionet e hershme apo me faktorët që i shkaktojnë ato.
Ekspertët theksojnë gjithashtu se shenjat e pubertetit nuk shfaqen gjithmonë në të njëjtën kohë. Për shembull, disa vajza mund të zhvillojnë qime pubike ose aromë trupore më herët për shkak të aktivitetit të gjëndrave mbiveshkore, dhe këto ndryshime mund të lidhen gjithashtu me rritjen e rrezikut për diabet.
Çfarë lidhjeje ka me sëmundjet e zemrës?
Studimet që analizojnë ndikimin e moshës së ciklit të parë menstrual në shëndetin kardiovaskular kanë dhënë rezultate të ndryshme.
Disa kërkime sugjerojnë se vajzat që fillojnë menstruacionet para moshës 11-vjeçare mund të kenë më vonë:
Presion më të lartë të gjakut
Rrezik më të madh për sëmundje kardiovaskulare
Megjithatë, edhe këtu studiuesit përballen me të njëjtin problem: është e vështirë të kuptohet nëse shkaku është vetë menarkeja e hershme apo faktorë të tjerë, si mbipesha.
Sipas Dr. Davidov, disa studime tregojnë se jo vetëm menstruacionet e hershme, por edhe ato shumë të vonshme mund të lidhen me një rrezik më të lartë për probleme të zemrës.
“Çdo devijim nga norma, qoftë më herët apo më vonë, mund të lidhet me një rritje të rrezikut kardiovaskular. Por ende nuk e dimë mekanizmin e saktë biologjik që e shpjegon këtë fenomen”, thotë ai.
Ekspertët theksojnë se këto studime janë kryesisht retrospektive dhe ndikohen nga shumë faktorë të tjerë, si:
Pirja e duhanit
Konsumi i alkoolit
Stresi
Mbipesha
Mungesa e aktivitetit fizik
Gjendje të tjera shëndetësore që mund të kenë ekzistuar më herët
Për këtë arsye, është e vështirë të përcaktohet me siguri se sa ndikim ka vetëm mosha e ciklit të parë menstrual.
Çfarë mund të bëhet?
Edhe pse kërkimet vazhdojnë, specialistët bien dakord për një gjë: stili i shëndetshëm i jetesës mbetet mbrojtja më e mirë.
Vajzat dhe gratë që kanë pasur menstruacione të hershme këshillohen të:
- Ushqehen në mënyrë të balancuar
- Mbajnë peshë të shëndetshme trupore
- Kryejnë aktivitet fizik të rregullt
- Kontrollojnë periodikisht shëndetin metabolik dhe kardiovaskular
- “Ushtrimet fizike të rregullta mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut për probleme metabolike dhe kardiovaskulare në të ardhmen”, përfundon Dr. Oelschlager.
