Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, këmbëngul se kanë zhvilluar negociata “produktive” me Iranin për t’i dhënë fund luftës që ai nisi me kryeministrin e Izraelit, Benjamin Netanyahu, pothuajse një muaj më parë.
Problemi kryesor me këtë rrëfim është se zyrtarët e lartë të Iranit e kanë mohuar vazhdimisht atë.
Mes mjegullës së luftës dhe propagandës që po shtyhet nga të gjitha palët, është e vështirë të dish se kujt t’i besosh. Por një analizë e asaj që secila palë ka për të fituar nga çdo negociatë - dhe një fund i mundshëm i konfliktit - mund të sjellë më shumë qartësi.
Komentet e Trump se kishte “pika të rëndësishme marrëveshjeje” pas bisedimeve “shumë të mira” me një figurë “të lartë” iraniane të paidentifikuar erdhën ndërsa tregjet e aksioneve në SHBA u hapën për fillimin e javës tregtare.
Afati pesëditor që ai dha për një përgjigje pozitive nga Irani gjithashtu përkon me fundin e javës tregtare.
Shumë veta e kanë vënë re me cinizëm atë kohë, veçanërisht pasi vjen pas një periudhe dyjavore në të cilën çmimet e naftës janë luhatur në përputhje me ngjarjet në Lindjen e Mesme, duke çuar në një nivel maksimal prej rreth 120 dollarësh për fuçi javën e kaluar.
Bisedat e Trumpit për negociata mund t’i japin gjithashtu kohë mbërritjes së më shumë trupave amerikane në Lindjen e Mesme, nëse Uashingtoni vendos të kryejë një formë pushtimi tokësor të territorit iranian.
Midis atyre që vunë në dyshim motivet e Trump ishte njeriu që disa besojnë se është zyrtari i lartë iranian të cilit i referohej Trump: kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf .
“Nuk janë zhvilluar negociata me SHBA-në dhe lajmet e rreme përdoren për të manipuluar tregjet financiare dhe të naftës dhe për t'i shpëtuar moçalit në të cilin janë bllokuar SHBA-të dhe Izraeli”, shkroi Ghalibaf në mediat sociale.
Ndikimi në tregjet e aksioneve dhe çmimet e naftës nuk është i rëndësishëm vetëm për SHBA-në dhe Trumpin, por edhe për Iranin. Megjithatë, për Teheranin, përfitimi vjen nga dëmi që lufta po i shkakton SHBA-së dhe ekonomive globale.
Shteti iranian dëshiron që SHBA-të të ndiejnë dëme ekonomike nga lufta, si një mjet për të penguar çdo sulm të ardhshëm izraelit ose amerikan ndaj Iranit.
Prandaj, aq sa është në interesin e SHBA-së të zmadhojë bisedat për negociata me qëllim qetësimin e tregjeve, është gjithashtu në interesin e Iranit të minimizojë çdo bisedë për të bërë pikërisht të kundërtën, dhe të mos i japë administratës Trump asnjë hapësirë për të marrë frymë.
Përfitimet e SHBA-së?
Si pasojë, të dyja palët kanë rrëfimet e tyre mbi negociatat, dhe komentet publike nuk do të bëjnë shumë për të na informuar nëse këto negociata po zhvillohen vërtet, ose në çfarë forme mund të jenë ato.
Kjo na çon në atë që secila palë ka për të fituar nga negociatat, dhe në një fund real të luftës në fazën aktuale.
Trump duket se i ka nënvlerësuar pasojat e konfliktit që nisi me Netanyahun më 28 shkurt, si dhe aftësinë e shtetit iranian për t'i bërë ballë sulmeve kundër tij pa u shembur.
«Ata nuk duhej të sulmonin të gjitha këto vende të tjera në Lindjen e Mesme… Askush nuk e priste këtë», tha ai javën e kaluar, duke shtuar se edhe «ekspertët më të mëdhenj» nuk e besonin këtë.
Duke lënë mënjanë faktin që ekspertët - përfshirë zyrtarët e inteligjencës amerikane - i kishin bërë vazhdimisht këto paralajmërime, realiteti tani e ka bërë Trumpin të vetëdijshëm për pasojat që ai më parë i kishte injoruar.
Ndërsa disa aleatë dhe mbështetës mund të vazhdojnë ta shtyjnë atë të vazhdojë me konfliktin, Trump më parë e ka treguar veten të gatshëm të bëjë marrëveshje për të dalë nga situata të vështira, dhe nuk është e pamundur të shihen përfitimet e këtij veprimi në këtë rast.
Presidenti amerikan i ka urdhëruar tashmë qeverisë së tij të lëshojë përjashtime të përkohshme nga sanksionet për një pjesë të naftës iraniane, në një përpjekje për të qetësuar çmimet e naftës.
Kjo është hera e parë që Irani ka hequr sanksionet për çdo naftë iraniane që nga viti 2019, dhe Iranit nuk do t'i shpëtojë fakti që përjashtimet kanë ardhur si rezultat i politikës së tyre për të zgjeruar konfliktin në Gjirin më të gjerë dhe në Ngushticën e Hormuzit , një rrugë ujore kyçe përmes së cilës kalon një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë.
Lufta ishte tashmë e papëlqyeshme në SHBA - dhe tani edhe më shumë, ndërsa konsumatorët shohin ndikimin në çmimet e benzinës dhe potencialisht në fusha të tjera të ekonomisë, të gjitha në prag të zgjedhjeve të Kongresit më vonë këtë vit, në të cilat republikanët e Trump ka të ngjarë të kenë rezultate të dobëta.
Prandaj, Trump ka mundësitë e zgjatjes së kësaj lufte - dhe vuajtjes së kostos ekonomike dhe politike, ose përfundimit të saj - dhe përballjes me kritikat se nuk ishte në gjendje të përfundonte atë që e quajti një "ekskursion afatshkurtër".
Perspektiva iraniane
Por çfarëdo që të dëshirojë të bëjë Trump, vendimi nuk është tërësisht në duart e tij. Irani, i sulmuar për herë të dytë në më pak se një vit, tani duket se ka më pak nxitje për t'i dhënë fund luftës pa krijimin e një pengese efektive për një tjetër në të ardhmen.
Kanë ikur ditët e sulmeve telegrafuese ndaj aseteve amerikane dhe ngjitjes së ngadaltë në shkallën e përshkallëzimit.
Që nga fillimi i luftës aktuale, ishte e qartë se Irani kishte ndryshuar taktikat e tij dhe nuk ishte aq i interesuar për përmbajtje.
Tani është padyshim në dobi të shtetit iranian që ta zvarrisë konfliktin dhe t’i shkaktojë më shumë vuajtje rajonit, nëse dëshiron të sigurojë mbijetesën e tij.
Mund të ekzistojë gjithashtu bindja se rezervat e raketave interceptuese në Izrael po pakësohen, duke i lejuar Iranit të godasë objektivat në mënyrë më efektive.
Mendimi - veçanërisht midis mbështetësve të linjës së ashpër që tani duket se janë në ngritje në Iran - do të jetë se tani nuk është koha për t'u ndalur dhe për t'u lejuar atyre rezervave të raketave interceptuese të rimbushen.
E megjithatë, Irani po vuan. Më shumë se 1,500 njerëz janë vrarë në të gjithë vendin, sipas qeverisë. Infrastruktura është dëmtuar rëndë dhe rrjeti elektrik mund të jetë i radhës.
Marrëdhëniet me fqinjët e Gjirit janë përkeqësuar ndjeshëm dhe, pas sulmeve të përsëritura iraniane, nuk ka gjasa të kthehen në nivelet e tyre të mëparshme pas konfliktit.
Zëra më të moderuar në Iran do ta shohin këtë dhe do të mendojnë se gjërat mund të përkeqësohen lehtësisht.
Ata mund të argumentojnë se është arritur një formë parandalimi dhe se tani është koha e duhur për të folur. Dhe nëse mund të marrin disa lëshime - të tilla si një premtim për të mos pasur sulme në të ardhmen ose autoritet më të madh në Ngushticën e Hormuzit - ata mund të vendosin se është koha e duhur për të bërë një marrëveshje./Marrë nga Aljazeera-përshtati në shqip Versus.al
